秋怀十五首

唐代 孟郊
孤骨夜难卧,吟虫相唧唧。 老泣无涕洟,秋露为滴沥。 去壮暂如剪,来衰纷似织。 触绪无新心,丛悲有馀忆。 讵忍逐南帆,江山践往昔。 秋月颜色冰,老客志气单。 冷露滴梦破,峭风梳骨寒。 席上印病文,肠中转愁盘。 疑怀无所凭,虚听多无端。 棓桐枯峥嵘,声响如哀弹。 一尺月透户,仡栗如剑飞。 老骨坐亦惊,病力所尚微。 虫苦贪夜色,鸟危巢焚辉。 孀娥理故丝,弧哭抽馀噫。 浮年不可追,衰步多夕归。 秋至老更贫,破屋无门扉。 一片月落床,四壁风入衣。 疏梦不复远,弱心良易归。 商葩将去绿,缭绕争馀辉。 野步踏事少,病谋向物违。 幽幽草根虫,生意与我微。 竹风相戛语,幽闺暗中闻。 鬼神满衰听,恍愡难自分。 商叶堕干雨,秋衣卧单云。 病骨可剸物,酸呻亦成文。 瘦攒如此枯,壮落随西曛。 袅袅一线命,徒言系絪缊。 老骨惧秋月,秋月刀剑棱。 纤威不可干,冷魂坐自凝。 羁雌巢空镜,仙飙荡浮冰。 惊步恐自翻,病大不敢凌。 单床寤皎皎,瘦卧心兢兢。 洗河不见水,透浊为清澄。 诗壮昔空说,诗衰今何凭。 老病多异虑,朝夕非一心。 商虫哭衰运,繁响不可寻。 秋草瘦如发,贞芳缀疏金。 晚鲜讵几时,驰景还易阴。 弱习徒自耻,暮知欲何任。 露才一见馋,潜智早已深。 防深不防露,此意古所箴。 岁暮景气干,秋风兵甲声。 织织劳无衣,喓喓徒自鸣。 商声耸中夜,蹇支废前行。 青发如秋园,一剪不复生。 少年如饿花,瞥见不复明。 君子山岳定,小人丝毫争。 多争多无寿,天道戒其盈。 冷露多瘁索,枯风饶吹嘘。 秋深月清苦。虫老声粗疏。 赪珠枝累累,芳金蔓舒舒。 草木亦趣时,寒荣似春馀。 自悲零落生,与我心何如。 老人朝夕异,生死每日中。 坐随一啜安,卧与万景空。 视短不到门,听涩讵逐风。 还如刻削形,免有纤悉聪。 浪浪谢初始,皎皎幸归终。 孤隔文章友,亲密蒿莱翁。 岁绿闵似黄,秋节迸已穷。 四时既相迫,万虑自然丛。 南逸浩淼际,北贫硗确中。 曩怀沉遥江,衰思结秋嵩。 锄食难满腹,叶衣多丑躬。 尘缕不自整,古吟将谁通。 幽竹啸鬼神,楚铁生虬龙。 志生多异感,运郁由邪衷。 常思书破衣,至死教初重。 习乐莫习声,习声多顽聋。 明明胸中言,愿写为高崇。 幽苦日日甚,老力步步微。 常恐暂下床,至门不复归。 饥者重一食,寒者重一衣。 泛广岂无涘,姿行亦有随。 语中失次第,身外生疮痍。 桂蠧既潜污,桂花损贞姿。 詈言一失香,千古闻臭词。 将死始前悔,前悔不可追。 哀哉轻薄行,终日与驷驰。 流运闪欲尽,枯折皆相号。 棘枝风哭酸,桐叶霜颜高。 老虫干铁鸣,惊兽孤玉咆。 商气洗声瘦,晚阴驱景芳。 集耳不可遏,噎神不可逃。 蹇行散馀郁,幽坐谁与曹。 抽壮无一线,剪怀盈千刀。 清诗既名朓,金菊亦姓陶。 收拾昔所弃,咨嗟今比毛。 幽幽岁晏言,零落不可操。 霜气入病骨,老人身生冰。 衰毛暗相刺,冷痛不可胜。 鷕鷕伸至明,强强揽所凭。 瘦坐形欲折,晚饥心将崩。 劝药左右愚,言语如见憎。 耸耳噎神开,始知功用能。 日中视馀疮,暗锁闻绳蝇。 彼齅一何酷,此味半点凝。 潜毒尔无猒,馀生我堪矜。 冻飞幸不远,冬令反心惩。 出没各有时,寒热苦相凌。 仰谢调运翁,请命愿有征。 黄河倒上天,众水有却来。 人心不及水,一直去不回。 一直亦有巧,不肯至蓬莱。 一直不知疲,唯闻至省台。 忍古不失古,失古志易催。 失古剑亦折,失古琴亦哀。 夫子失古泪,当时落漼漼。 诗老失古心,至今寒皑皑。 古骨无浊肉,古衣如藓苔。 劝君勉忍古,忍古销尘埃。 詈言不见血,杀人何纷纷。 声如穷家犬,吠窦何訚訚。 詈痛幽鬼哭,詈侵黄金贫。 言词岂用多,憔悴在一闻。 古詈舌不死,至今书云云。 今人咏古书,善恶宜自分。 秦火不爇舌,秦火空蓺文。 所以詈更生,至今横絪缊。
nán   yín chóng xiāng
lǎo   qiū wèi
zhuàng zàn jiǎn   lái shuāi fēn shì zhī
chù xīn xīn   cóng bēi yǒu
rěn zhú nán fān   jiāng shān jiàn wǎng
qiū yuè yán bīng   lǎo zhì dān
lěng mèng   qiào fēng shū hán
shàng yìn bìng wén   cháng zhōng zhuǎn chóu pán
huái 怀 suǒ píng   tīng duō duān
bàng tóng zhēng róng   shēng xiǎng āi dàn
chǐ yuè tòu   jiàn fēi
lǎo zuò jīng   bìng suǒ shàng wēi
chóng tān   niǎo wēi cháo fén huī
shuāng é   chōu
nián zhuī   shuāi duō guī
qiū zhì lǎo gēng pín   mén fēi
piàn yuè luò chuáng   fēng
shū mèng yuǎn   ruò xīn liáng guī
shāng jiāng 绿   liáo rào zhēng huī
shì shǎo   bìng móu xiàng wéi
yōu yōu cǎo gēn chóng   shēng wēi
zhú fēng xiāng jiá   yōu guī àn zhōng wén
guǐ shén mǎn shuāi tīng   huǎng zǒng nán fēn
shāng duò qián   qiū dān yún
bìng tuán   suān shēn chéng wén
shòu zǎn   zhuàng luò suí 西 xūn
niǎo niǎo xiàn 线 mìng   yán yīn yūn
lǎo qiū yuè   qiū yuè dāo jiàn léng
xiān wēi gàn   lěng hún zuò níng
cháo kōng jìng   xiān biāo dàng bīng
jīng kǒng fān   bìng gǎn líng
dān chuáng jiǎo jiǎo   shòu xīn jīng jīng
jiàn shuǐ   tòu zhuó wèi qīng chéng
shī zhuàng kōng shuō   shī shuāi jīn píng
lǎo bìng duō   zhāo fēi xīn
shāng chóng shuāi yùn   fán xiǎng xún
qiū cǎo shòu   zhēn fāng zhuì shū jīn
wǎn xiān shí   chí jǐng hái yīn
ruò chǐ   zhī rèn
cái jiàn chán   qián zhì zǎo shēn
fáng shēn fáng   suǒ zhēn
suì jǐng gàn   qiū fēng bīng jiǎ shēng
zhī zhī láo   yāo yāo míng
shāng shēng sǒng zhōng   jiǎn zhī fèi qián xíng
qīng qiū yuán   jiǎn shēng
shào nián è 饿 huā   piē jiàn míng
jūn zi shān yuè dìng   xiǎo rén háo zhēng
duō zhēng duō shòu 寿   tiān dào jiè yíng
lěng duō cuì suǒ   fēng ráo chuī
qiū shēn yuè qīng chóng lǎo shēng shū
chēng zhū zhī lěi lěi   fāng jīn màn shū shū
cǎo shí   hán róng shì chūn
bēi líng luò shēng   xīn
lǎo rén zhāo   shēng měi zhōng
zuò suí chuài ān   wàn jǐng kōng
shì duǎn dào mén   tīng zhú fēng
hái xuē xíng   miǎn yǒu xiān cōng
làng làng xiè chū shǐ   jiǎo jiǎo xìng guī zhōng
wén zhāng yǒu   qīn hāo lái wēng
suì 绿 mǐn shì huáng   qiū jié bèng qióng
shí xiāng   wàn rán cóng
nán hào miǎo   běi pín qiāo què zhōng
nǎng huái 怀 chén yáo jiāng   shuāi jié qiū sōng
chú shí nán mǎn   duō chǒu gōng
chén zhěng   yín jiāng shuí tōng
yōu zhú xiào guǐ shén   chǔ tiě shēng qiú lóng
zhì shēng duō gǎn   yùn yóu xié zhōng
cháng shū   zhì jiào chū zhòng
shēng   shēng duō wán lóng
míng míng xiōng zhōng yán   yuàn xiě wèi gāo chóng
yōu shén   lǎo wēi
cháng kǒng zàn xià chuáng   zhì mén guī
zhě zhòng shí   hán zhě zhòng
fàn guǎng 广   姿 xíng yǒu suí
zhōng shī   shēn wài shēng chuāng
guì qián   guì huā sǔn zhēn 姿
yán shī xiāng   qiān wén chòu
jiāng shǐ qián huǐ   qián huǐ zhuī
āi zāi qīng xíng   zhōng chí
liú yùn shǎn jǐn   shé jiē xiāng hào
zhī fēng suān   tóng shuāng yán gāo
lǎo chóng gàn tiě míng   jīng shòu páo
shāng shēng shòu   wǎn yīn jǐng fāng
ěr è   shén táo
jiǎn xíng sàn   yōu zuò shuí cáo
chōu zhuàng xiàn 线   jiǎn huái 怀 yíng qiān dāo
qīng shī míng tiǎo   jīn xìng táo
shōu shí suǒ   jiē jīn máo
yōu yōu suì yàn yán   líng luò cāo
shuāng bìng   lǎo rén shēn shēng bīng
shuāi máo àn xiāng   lěng tòng shèng
yǎo yǎo shēn zhì míng   qiáng qiáng lǎn suǒ píng
shòu zuò xíng zhé   wǎn xīn jiāng bēng
quàn yào zuǒ yòu   yán jiàn zēng
sǒng ěr shén kāi   shǐ zhī gōng yòng néng
zhōng shì chuāng   àn suǒ wén shéng yíng
xiù   wèi bàn diǎn níng
qián ěr yàn   shēng kān jīn
dòng fēi xìng yuǎn   dōng lìng fǎn xīn chéng
chū yǒu shí   hán xiāng líng
yǎng xiè diào yùn wēng   qǐng mìng yuàn yǒu zhēng
huáng dào shàng tiān   zhòng shuǐ yǒu què lái
rén xīn shuǐ   zhí huí
zhí yǒu qiǎo   kěn zhì péng lái
zhí zhī   wéi wén zhì shěng tái
rěn shī   shī zhì cuī
shī jiàn zhé   shī qín āi
shī lèi   dāng shí luò cuǐ cuǐ
shī lǎo shī xīn   zhì jīn hán ái ái
zhuó ròu   xiǎn tái
quàn jūn miǎn rěn   rěn xiāo chén āi
yán jiàn xuè   shā rén fēn fēn
shēng qióng jiā quǎn   fèi dòu yín yín
tòng yōu guǐ   qīn huáng jīn pín
yán yòng duō   qiáo cuì zài wén
shé   zhì jīn shū yún yún
jīn rén yǒng shū   shàn è fēn
qín huǒ ruò shé   qín huǒ kōng wén
suǒ gēng shēng   zhì jīn héng yīn yūn

选析

  孟郊老年居住洛阳,在河南尹幕中充当下属僚吏,贫病交加,愁苦不堪。《秋怀十五首》就是在洛阳写的一组嗟老伤病叹愁的诗歌,而以第二首写得最好。在这首诗中,诗人饱蘸一生的辛酸苦涩,抒写了他晚境的凄凉哀怨,反映出封建制度对人才的摧残和世态人情的冷酷。

  第二首诗从秋月写起,既是兴起,也是比喻寄托。古人客居异乡,一轮明月往往是倾吐乡思的旅伴,“无心可猜”的良友。而此刻,诗人却感觉连秋月竟也是脸色冰冷,寒气森森;与月为伴的“老客”——诗人自己,也已一生壮志消磨殆尽,景况凄凉。“老客”二字包含着他毕生奔波仕途的失意遭遇,而一个“单”字,更透露着人孤势单的无限感慨。“冷露”二句,用语精警形象突出,虚实双关,寓意深长。字面明写住房破陋,寒夜难眠;实际上,诗人是悲泣梦想的破灭,是为一生壮志、人格被消损的种种往事而感到寒心。这是此二句寓意所在。这两句在语言提炼上是下足功力的。如“滴”字,写露喻泣,使诗人抑郁忍悲之情跃然而出;又如“梳”字,写风喻忆,令读者如见诗人辗转痛心之状,都是妥贴而形象的字眼。

  “席上”二句写病和愁。“印病文”喻病卧已久,“转愁盘”谓愁思不断。“疑虑”二句,意思是说还是不要作无根据的猜想,也不要听没来由的瞎说。这纯是自我宽慰,是一种无聊而无奈的开解。最后,提取了一个富有诗意的形象,也是诗人自况的形象:取喻于枯桐。桐木是制琴的美材,寄托着诗人苦吟一生而穷困一生的失意和悲哀。

  史评孟郊“为诗有理致”,“然思苦奇涩”(《新唐书·孟郊传》)。前人评价孟诗,也多嫌其气度窄,格局小。金代元好问说:“东野(孟郊字)穷愁死不休,高天厚地一诗囚。”(《论诗三十首》)即持这种贬薄态度。这些评价并不公允。倒是讥笑孟诗为“寒虫号”的苏轼,说了几句实在话:“我憎孟郊诗,复作孟郊语。饥肠自鸣唤,空壁转饥鼠。诗从肺腑出,出辄愁肺腑。”(《读孟郊诗二首》)孟诗确实存在狭窄气弱的缺点,但其抒写穷愁境遇的作品,不乏真实动人的成功之作,这首《秋怀》之二,即其代表。